Overheid krijgt twee jaar extra de tijd om af te zien van handhaving bij PAS-melders

De schrijnende situatie van PAS-melders stond tijdens het debat op het netvlies van alle partijen. Hoe er een oplossing voor deze gedupeerde veehouders geboden moet worden, daar dachten fracties over. Linkse partijen als GroenLinks-PvdA, D66, SP, maar ook middenpartijen ChristenUnie en CDA hamerden in het debat op dat er maatregelen voor stikstofreductie en natuurherstel nodig zijn om PAS-melders te helpen. Boerenzoon Antoon Kanis van D66, die zijn debuut maakte in de senaat, vindt het wetsvoorstel een 'lege huls'. 'Deze nieuwe deadline is eigenlijk niet meer dan een papieren werkelijkheid. Deze lege huls staat in schril contrast met uitspraken van de rechter die de overheid er keer op keer op wijst dat de legalisatie van PAS-melders alleen mogelijk is als we de stikstofuitstoot stevig reduceren en de natuur versterken.'

Bronmaatregelen inzetten voor PAS-melders ingewikkeld

Landbouwminister Wiersma was het daar in haar laatste debat als minister niet helemaal mee eens. Het nemen van bronmaatregelen en de vrijgekomen ruimte inzetten voor PAS-melders hebben volgens haar laten zien dat dit in de afgelopen jaren geen oplossing was. Dat blijkt ook uit de cijfers; sinds het legalisatieprogramma is vastgesteld in 2022, zijn er bijna vijf jaar later 'slechts' veertien PAS-melders gelegaliseerd met vrijgekomen stikstofruimte.

Dat dit moeilijk is, heeft volgens de BBB-bewindsvrouw met het additionaliteitsvereiste te maken. 'Alleen stikstof reduceren leidt niet per se tot vergunningsruimte en een goede staat van instandhouding van natuur. Heel vaak is bijvoorbeeld de hydrologie in natuurgebieden het probleem. We zien dat natuurgebieden waarvan de Kritische Depositie Waarden (KDW's, red.) fors overschreden zijn, toch in een goede staat zijn.'

Als voorbeeld noemt ze het Korenburgerveen nabij Winterswijk. 'De hydrologie is daar op orde en de herstelmaatregelen zijn daar goed uitgevoerd. Dat is per gebied verschillend. Uiteindelijk moet er een positief oordeel op een hexagoon zijn voordat je kunt overgaan tot toestemmingverlening. Dat heeft niet per definitie alleen met stikstofreductie te maken. Dat heeft met dat brede pakket van de ministeriële commissie te maken, waarmee je de additionaliteit kunt onderbouwen.' Ze is dan ook blij om te zien dat het aanstaande kabinet van Jetten daarmee doorgaat.

Invoeren rekenkundige ondergrens

Bij partijen als BBB, SGP, PVV en Forum voor Democratie klonk vooral de noodzaak van het vervangen van de KDW's en voor het invoeren van een rekenkundige ondergrens van 1 mol, zodat veel PAS-melders waarschijnlijk geholpen zijn. Gert-Jan Oplaat noemde het wetsvoorstel geen eindpunt, 'maar een noodzakelijke correctie. Een overheid die fouten maakt, moet die ook durven te herstellen. De BBB steunt dit voorstel, niet omdat het ideaal is en alles oplost, maar omdat het wel noodzakelijk is.'

De invoering van de rekenkundige ondergrens is aan het nieuwe kabinet. 'Ik ben erg verheugd dat de coalitiepartijen de rekenkundige ondergrens in ieder geval ook in hun akkoord hebben opgenomen. Ik denk dat we die nodig hebben om uit de situatie te komen waar we nu in zitten. 'Ik zal dat niet meer beleven als minister, maar ik heb er veel vertrouwen dat die er komen.'

Verlengen termijn tot 2028 uitstel van executie voor PAS-melders?

Veel zorgen waren er over de juridische houdbaarheid. De PVV had die ook. 'Op onze fractie komt dit wetsvoorstel over als uitstel van executie', stelt senator Ton van Kesteren. 'In het voorliggende wetsvoorstel komt er ruimte voor een zogenaamde maatwerkaanpak voor PAS-projecten, maar ook dit maatwerkpakket levert geen vergunning op. Oplossingen, zoals bedrijfsaanpassing, innovatie, waar overigens ook weer een moeilijk te verkrijgen vergunning voor nodig is, en zelfs inkrimping dan wel bedrijfsbeëindiging, lijken voor onze fractie op schijnoplossingen die geen recht doen aan wat veel PAS-melders echt willen, namelijk: legalisatie; een vergunning om te kunnen blijven boeren.'

Wiersma vindt dat er met de verlening van de termijn naar 2028 wel zicht komt op legalisatie. Ze herhaalde ook dat ze vanuit de provincies de wens krijgt om de termijn voor legalisatie te verlengen, zodat het afzien van handhaving goed onderbouwd kan worden. 'Er zijn in de afgelopen jaren 380 handhavingsverzoeken geweest voor PAS-melders. Daarvan zijn er op dit moment nog 150 in behandeling. De andere verzoeken zijn alle afgewezen door de rechter', weet Wiersma. Het Rijk is ook niet verantwoordelijk voor de vergunningverlening, reageert ze op de opmerkingen van de PVV. 'Wij zijn niet het bevoegd gezag voor de vergunningverlening; dat zijn de provincies. Wat zij met name nodig hebben, is een verlenging van de legalisatietermijn van het PAS-programma.'

Maatwerkaanpak begint te lopen

Ze verdedigt dan ook haar maatwerkaanpak. Inmiddels zouden de eerste stappen zichtbaar zijn. Zo is een PAS-melder uit Groningen verplaatst met de Regeling provinciale maatregelen PAS-melders (RPMP). 'Deze ondernemer vindt het heel pijnlijk dat hij zijn oude bedrijf moet verlaten en naar een andere locatie wordt verplaatst, maar hij heeft wel weer perspectief en dat grijpt hij met beide handen aan. Dat kan een oplossing zijn.'

Het hoeft niet altijd zo'n grote stap te zijn. 'Er zijn ook PAS-melders die met een minimale ingreep, bijvoorbeeld het wegdoen van twee koeien, weer onder hun referentiesituatie zitten. Die hebben in absolute zin niet echt een heel groot probleem. Dat is dus per casus verschillend. Het vereist ook een andere aanpak om al die bedrijven in een legale situatie te helpen, maar ik denk oprecht dat we met het wetsvoorstel dat voorligt en de verbrede aanpak, waar we overigens wel al uitvoering aan geven, zij het niet in de zin van programmatisch, een weg zijn ingeslagen waarmee we nu dus in kortere tijd al meer PAS-melders in een legale situatie geholpen hebben dan in de jaren daarvoor. Ik hoop dat dat vliegwiel nu heel snel nog harder gaat omwentelen.'

'Ga in gesprek met zaakbegeleider'

Maar welke boodschap heeft Wiersma nu aan de PAS-melders 'die door de besluiteloosheid van dit kabinet in grote onzekerheid blijven zitten?', vroeg D66-senator Kanis. Wiersma reageert: 'Ik wil natuurlijk het liefst dat alle PAS-melders zo snel mogelijk geholpen zijn, want ik weet wat voor persoonlijk leed er plaatsvindt aan een aantal van die keukentafels. Ik heb dat gezien; het raakt mij. Het is ook de reden waarom ik dit dossier met hoge prioriteit heb opgepakt. Ik heb, met een redelijk zware portefeuille, iedere maand tijd gemaakt om met de provincies om de tafel te gaan om ook daar de beweging met elkaar op gang te helpen. Ik heb echt het gevoel dat dat werkt. Ik hoop echt dat de PAS-melders die dit horen, gebruik gaan maken van de maatwerkaanpak, dat zij contact opnemen en verzoeken met een zaakbegeleider in gesprek te gaan om te kijken wat voor hen een oplossing kan zijn.'