Marieke Berkhout: 'Een herfst die om voorjaarsenergie vraagt'

Het is 31 oktober halverwege de dag. Ik zet koffie, thee en koekjes klaar omdat we straks (voor een van de eerste keren, dus best spannend) een rondleiding geven op onze tuinderij in opstart. Een welkom gevoel voor bezoekers vind ik belangrijk. Daarom staat het vaak al klaar voordat de eerste mensen er zijn en ontstaat er dus wat ‘overgebleven tijd’. Wat doe je dan? Ik kan natuurlijk genieten van het uitzicht en van rondvliegende puttertjes die dankbaar van de zonnebloemzaden smullen omdat de helft van onze tuinderij dit jaar met een groenbemestermix was ingezaaid. Maar ik kijk op mijn smartphone waar meestal wel nieuwe appjes zijn. Via een appgroep lees ik een bericht wat iemand doorstuurt, een mail vanuit Jongerius. Ik lees het nog een keer en ondertussen zie ik vanuit mijn ooghoeken de eerste gasten aan komen rijden. Ik probeer wat ik gelezen heb even te parkeren en haast mij naar de oprit waar de gasten hun auto verkeerd parkeren. We maken kennis met elkaar en ik ben trots om onze mooie plek te laten zien. Zoals hun auto staat te wachten om hen straks weer terug te brengen naar waar ze vandaan kwamen, staan mijn zorgen geparkeerd om straks weer opgehaald te worden.

In het ritme van de seizoenen vind ik het altijd fijn om, naarmate de dagen korter worden, de versnelling ook een tandje terug te zetten. Doordat ik sinds mei 2025 projectleider opkweek ben voor het CSA Netwerk voel ik sinds deze vrijdagmiddag een grote verantwoordelijkheid. We wisten al een tijdje dat er een kwetsbare situatie was op het gebied van biologische plantopkweek. Precies daarom was er binnen het netwerk in 2023 al een werkgroep opgericht en in de loop van 2024 is het een van de vier thema’s geworden waar met behulp van een projectsubsidie extra aandacht en tijd voor is. Ik had de afgelopen tijd elf tuinders geïnterviewd over opkweek, drie najaarsontmoetingen in de regio gepland en een workshop eigen opkweek op de CSA Conferentie voorbereid.

Die middag kwam mijn werk in een stroomversnelling en ging ik onbewust op zoek naar een shotje voorjaarsenergie. Later realiseerde ik mij dat veel tuinders zo’n shotje wel hadden kunnen gebruiken op dat moment… Je denkt dat je alles op orde hebt voor het volgende tuinseizoen en dan is er opeens die onzekerheid. Misschien was er een nepbericht verstuurd? Helemaal van deze tijd toch ‘fake news’…? Maar nu, bijna twee maanden later, concludeer ik toch een grote kern van waarheid in dat eerste bericht. Met de kanttekening erbij dat er nog steeds geen duidelijk bericht naar buiten is gekomen wat er nu precies aan de hand is met Jongerius. Wel is het bedrijf op 23 december officieel falliet verklaard.

Toen ik aan het einde van die vrijdagmiddag ophing, na een fijn gesprek met de voorzitter van het CSA Netwerk Alex Schreiner, realiseerde ik mij: Ik sta er niet alleen voor. Ik ben onderdeel van een netwerk en wat er nu gebeurt raakt een groot deel van de sector. Vooral in de eerste week van november sliep ik soms slecht en maakte ik ’s nachts notities van ideeën die door mijn hoofd spookten. We organiseerden op 6 november een online bijeenkomst om anderen te informeren en oplossingsrichtingen te schetsen. Daar zat ik dan achter mijn kleine bureautje tegenover ongeveer 160 mensen, die ook ergens achter een bureautje zaten, te vertellen. Na afloop voelde ik heel sterk de kracht van een netwerk, van een community en hoe waardevol het is om zorgen en ideeën voor oplossingen met elkaar delen. Ik stond er zelf op dat moment niet alleen voor en dat was precies het gevoel wat ik in de weken erna ook wilde overbrengen op de anderen.

In de week van 10 november reisde ik voor de najaarsontmoetingen het land door, gebruikmakend van liften en logeermogelijkheden van bevriende tuinders. In Leiden, Doorwerth en Kortehemmen ontmoetten in totaal ruim zeventig tuinders elkaar. Weinig van hen hadden toen al echt een concrete oplossing. Op dat moment leek een doorstart of overname van Jongerius nog best haalbaar. De CSA Conferentie op 22 en 23 november was druk bezocht en ook daar werd veel over opkweek uitgewisseld. Daarna volgde nog een online bijeenkomst ‘Meet and greet’ met Wunderlich Jungpflanzen en Plantenkwekerij de Koster en er waren twee webinars over de basisprincipes eigen opkweek. Overal in het land ontstaan kleine en grotere samenwerkingsverbanden tussen kleinschalige tuinders en ik ben blij dat ik met jullie kan delen dan begin 2026 het nieuwe coöperatieve opkweekbedrijf Kiemkrêft in Noord Nederland van start gaat.

Op 23 januari zal er een workshop over opkweek zijn op de Boerenlandbouwconferentie en op 30 januari organiseren we samen met De Biotuinders en Warmonderhof een eendagscursus over eigen opkweek. In februari en maart zullen er voorjaarsontmoetingen zijn waar we onder andere ook in samenwerking met Toekomstboeren boerenwerkplaatsen organiseren. Tegen die tijd zal de voorjaarsenergie weer beschikbaar komen via de natuurlijke weg. Ik kijk er naar uit!

Marieke Berkhout, projectleider opkweek bij het CSA Netwerk Nederland.